Hướng xử lý với nhà xây trái phép trên đất nông nghiệp
Nhiều hộ dân xây nhà trên đất nông nghiệp kiến nghị được chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở mà không bị xử phạt.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận được kiến nghị của cử tri tỉnh Đồng Tháp với nội dung: Do việc tiếp cận thông tin, tuyên truyền còn hạn chế, nhiều hộ dân đã xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp. Tuy nhiên, thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất theo Luật Đất đai năm 2024 còn phức tạp, gây khó khăn cho người dân. Kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, hướng dẫn cụ thể để người dân được chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp có nhà ở sang đất ở mà không bị xử phạt, không phải khôi phục hiện trạng ban đầu; đồng thời nghiên cứu điều chỉnh mức thu tiền chênh lệch khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất bảo đảm hợp tình, hợp lý, phù hợp với điều kiện thực tế.
Về kiến nghị này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có ý kiến như sau: Luật Đất đai năm 2024 quy định nguyên tắc sử dụng đất là “đúng mục đích sử dụng đất” (Điều 5); người có hành vi vi phạm pháp luật về đất đai thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật (Điều 239).
Do đó, trường hợp xây nhà trên đất nông nghiệp mà không xin phép chuyển mục đích sử dụng đất là vi phạm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 121 Luật Đất đai năm 2024 và bị xem xét xử lý vi phạm hành chính theo quy định đối với một trong các hành vi quy định tại các Điều 8, 9 và 10 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP (quy định về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sử dụng đất không đúng mục đích).
Theo đó, để chuyển mục đích sử dụng đất mà không bị xử phạt, người sử dụng đất phải thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định tại các Điều 121, 122 và 156 Luật Đất đai năm 2024, mục I phần III Phụ lục I Nghị định số 151/2025/NĐ-CP ngày 12.6.2025 của Chính phủ quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đất đai.
Tình huống mà cử tri nêu thuộc trường hợp xem xét, cấp Giấy chứng nhận đối với trường hợp đã có vi phạm tự ý chuyển mục đích sử dụng đất. Luật Đất đai năm 2024 đã có quy định giải quyết trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất có vi phạm trước ngày 1.7.2014 (khoản 3 Điều 139).
Do vậy, đề nghị Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp có ý kiến để Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp chỉ đạo rà soát từng trường hợp cụ thể làm căn cứ giải quyết kiến nghị của cử tri theo quy định của pháp luật và phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương.
Đối với nội dung kiến nghị điều chỉnh mức thu tiền chênh lệch khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất bảo đảm hợp tình, hợp lý, phù hợp với điều kiện thực tế: Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu tiếp thu, tham mưu để cấp có thẩm quyền quyết định đưa nội dung này vào Nghị quyết của Quốc hội quy định về một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, cụ thể như sau:
“Trường hợp đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở được xác định khi công nhận quyền sử dụng đất mà chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở; chuyển từ đất có nguồn gốc là đất vườn, ao gắn liền đất ở nhưng người sử dụng đất tách ra để chuyển quyền sử dụng đất hoặc do đơn vị đo đạc khi đo vẽ bản đồ địa chính trước ngày 1.7.2014 đã tự đo đạc tách thành các thửa riêng sang đất ở thì tính tiền sử dụng đất theo mức thu bằng: 30% chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp tại thời điểm có quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất (sau đây gọi tắt là chênh lệch) đối với diện tích đất chuyển mục đích sử dụng trong hạn mức giao đất ở tại địa phương; 50% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức nhưng không quá 1 lần hạn mức giao đất ở tại địa phương; 100% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức mà vượt quá 1 lần hạn mức giao đất ở tại địa phương. Mức thu tiền sử dụng đất nêu trên chỉ được tính một lần cho một hộ gia đình, cá nhân (tính trên 1 thửa đất)”.